bóng hạc
Định nghĩa
- Danh từ:
- Hình bóng, dáng vẻ của cha mẹ già: Một cách nói văn chương, hình tượng để chỉ hình ảnh của cha mẹ đã cao tuổi, gợi lên sự thanh tao, mỏng manh và đáng kính trọng như con hạc. Từ này thường được dùng trong văn học cổ điển hoặc lối nói trang trọng, thể hiện lòng hiếu thảo và sự trân trọng đối với bậc sinh thành.
Ví dụ sử dụng
- Danh từ:
- Xa quê đã lâu, trong lòng anh luôn canh cánh nỗi nhớ bóng hạc song thân. (Đã xa quê lâu ngày, trong lòng anh luôn day dứt nỗi nhớ hình bóng cha mẹ già.)
- Thơ xưa thường mượn hình ảnh bóng hạc để nói lên tấm lòng của kẻ làm con. (Thơ ca ngày xưa thường dùng hình ảnh "bóng hạc" để bày tỏ tấm lòng của người con.)
Các cách sử dụng nâng cao
- "Bóng hạc mây ngàn": Một cụm từ cố định trong văn chương cổ, ví hình ảnh cha mẹ già như bóng hạc lẫn trong mây ngàn, càng nhấn mạnh sự xa cách, mong manh và nỗi nhớ thương da diết.
- Kẻ tha hương, lòng luôn hướng về bóng hạc mây ngàn nơi quê cũ. (Kẻ sống nơi đất khách, lòng luôn hướng về hình bóng cha mẹ già nơi quê nhà.)
Biến thể và từ gần giống
Song thân (danh từ): Cha mẹ.
- Anh ấy rất hiếu thảo với song thân. (Anh ấy rất hiếu thảo với cha mẹ.)
Hạc phụ (danh từ): Cách gọi cha một cách văn chương, tôn kính (ít dùng).
- Hạc mẫu (danh từ): Cách gọi mẹ một cách văn chương, tôn kính (ít dùng).
Từ đồng nghĩa
- Cha mẹ già: Cách nói thông thường, trực tiếp hơn.
- Song đường: Cách gọi cha mẹ mang sắc thái trang trọng, cổ kính.
- Xuân huyên: Cách gọi cha mẹ trong thơ văn cổ (xuân: chỉ cha, huyên: chỉ mẹ).
Thành ngữ liên quan
"Cây cao bóng cả": Thường dùng để chỉ người có địa vị, uy tín lớn, có thể che chở cho người khác. Tuy không trực tiếp đồng nghĩa nhưng cùng sử dụng hình ảnh "bóng" để ví von.
- Ông ấy như cây cao bóng cả của làng. (Ông ấy như một cây cao bóng lớn của làng.)
"Hạc phát đồng diên" (Hạc phát đồng nhan): Tóc bạc như hạc, mặt trẻ như đồng; ý chỉ người già nhưng trẻ trung, khỏe mạnh. Có liên quan đến hình tượng con hạc tượng trưng cho sự trường thọ.
- Cụ ông năm nay đã ngoài tám mươi nhưng vẫn hạc phát đồng diên. (Cụ ông năm nay đã ngoài tám mươi tuổi nhưng tóc bạc da mồi mà mặt mày vẫn tươi trẻ.)